Canal-e Vafa || کانال وفا | اپیزود ۶۱|

بیداری مدنی | تصور آیندهٔ مشترکچرا تصور آینده، به همان اندازهٔ فهم گذشته و نقد امروز، اهمیت دارد؟ و چرا دانستنِ آنچه نمی‌خواهیم، برای ساختن آینده کافی نیست؟همراهان ارجمند، به کانال وفا خوش آمدید.در اپیزود گذشته، دربارهٔ خیر عمومی صحبت کردیم. گفتیم خیر عمومی، می‌تواند قطب‌نمایی باشد که جهت حرکت ما را نشان دهد. اما قطب‌نما به تنهایی کافی نیست. باید بدانیم قرار است به کدام سو حرکت کنیم. و شاید پیش از ساختن آینده، لازم باشد بتوانیم آن را تصور کنیم.این سال‌ها جمله‌ای را زیاد شنیده‌ایم. اینکه مردم می‌دانند چه چیزی را نمی‌خواهند، اما نمی‌دانند چه چیزی را می‌خواهند. درستی یا نادرستی این جمله، موضوع اصلی بحث ما نیست. اما پشت آن، پرسش مهمی وجود دارد. آیا ما، به همان اندازه که دربارهٔ آنچه نباید باشد، دربارهٔ آنچه می‌خواهیم با هم بسازیم هم گفت‌و گو کردیم و اندیشیده‌ایم؟دانستنِ آنچه نمی‌خواهیم، ضروری است. جامعه، باید بتواند بی‌عدالتی، تبعیض، سرکوب، فساد، دروغ، وانحصار قدرت را تشخیص دهد. باید بتواند بگوید: این مسیر، نباید ادامه پیدا کند. اما «نه» گفتن، هر چقدر ضروری هم باشه، با نه گفتن، به تنهایی آینده ساخته نمیشه. پایان یک وضعیت، الزاماً آغاز وضعیتی بهتر نیست. اگر تصویری روشن‌تر از آینده نداشته باشیم، ممکن است آنچه را کنار زده‌ایم، در شکلی دیگر، دوباره تکرار کنیم.گاهی در پاسخ به این پرسش که چه آینده‌ای می‌خواهیم، برخی می‌گوییم: ایرانی آزاد، آباد، دموکراتیک، با حکومتی سکولار. این خواست‌ها مهم‌اند. اما آیا همین واژه‌ها، به تنهایی، تصویر آینده را کامل می‌کنند؟ آزادی، در زندگی روزمره، چه شکلی خواهد داشت؟ در خانواده، در مدرسه، در محیط کار، در رسانه، و در رابطهٔ شهروند با نهادها؟ دموکراسی، چطور از یک انتخابات فراتر می‌رود؟ قدرت، چطور محدود، پاسخ‌گو، و قابل نظارت باقی می‌ماند؟ و چه چیزی مانع می‌شود که بی‌عدالتی، تبعیض، یا تمرکز قدرت، دوباره یا چندباره در قالبی تازه تکرار نشن؟تحول سیاسی، می‌تواند دری به آینده باز کند. اما آیندهٔ مشترک، پشت آن در آغاز می‌شود. آیندهٔ مشترک، نام یک حکومت، یا عنوان یک نظام سیاسی نیست. یا یک پرچم نیست. آیندهٔ مشترک، شیوهٔ زندگی کردن با یکدیگر است. در قانون. در نهاد. در آموزش. در رسانه. در خانواده. در اقتصاد. و در رفتار روزمرهٔ ما با هم.شاید پرسش مهم‌تر این باشد که: اگر جامعه‌ای توانایی تصور آینده را از دست بدهد، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ شاید بزرگ‌ترین خطر، فقط بحران اقتصادی، جنگ، یا اختلاف سیاسی نباشد. شاید بزرگ‌ترین خطر، از دست دادن توانایی تصور کردن راهی دیگر باشد. وقتی جامعه‌ای باور کند هیچ راه دیگری وجود ندارد، یا فقط یک راه وجود دارد، کم‌کم امید، جای خود را به جبر می‌دهد. و آینده، به جای آنکه ساخته شود، اجتناب‌ناپذیر فرض می‌شود.جهان امروز، پیچیده‌تر، نامطمئن‌تر، و پیش‌بینی‌ناپذیرتر از همیشه است. در چنین دنیایی هیچ‌کس نمی‌تواند آینده را دقیقاً پیش‌بینی کند. اما تصور آینده، اصلاً به معنای پیش‌بینی آینده نیست. تصور آینده، یعنی جرئت کنیم دربارهٔ امکان‌های مختلف فکر کنیم. راه‌های متفاوت را ببینیم. خودمون را برای تغییر آماده کنیم. و مسئولیت انتخاب‌هایمان را بپذیریم.تصور آینده، فقط یک تمرین ذهنی نیست. خودِ تصور کردن، یکی از مهم‌ترین کنش‌های مدنی است. چون جامعه‌ای که نتواند آینده‌ای متفاوت را تصور کند، معمولاً همان الگوهای گذشته را تکرار می‌کند.در مجموعهٔ بیداری مدنی، از شهروندی، عاملیت، کنش جمعی، اعتماد، قانون، نهاد، مشارکت، گفت‌وگو، تکثر، مدارا، وفاق، و خیر عمومی گفتیم. شاید امروز بتوانیم رابطهٔ همهٔ آن‌ها را در یک جمله خلاصه کنیم. همهٔ این‌ها، برای آن است که بتوانیم آینده‌ای مشترک را با هم تصور و بعد بسازیم.آیندهٔ مشترک، به معنای یکسان شدن همه نیست. قرار نیست همه یک فکر، یک باور، یک سبک زندگی، یا یک روایت از گذشته داشته باشند. آیندهٔ مشترک، یعنی با وجود همهٔ تفاوت‌ها، بر سر اصولی که زندگی مشترک را ممکن می‌کنند، به تفاهم و وفاق برسیم. کرامت انسان. آزادی. عدالت. برابری در برابر قانون. پاسخ‌گویی. تکثر. تعلق. و خیر عمومی.در اپیزود «تعلق» پرسیدیم: آیا حاضریم آینده‌ای را تصور کنیم که فقط برای ما ساخته نشده باشد؟ آینده‌ای که دیگران نیز، حتی اگر شبیه ما فکر نکنند، در آن جا داشته باشند؟ آیا حاضریم برای آینده‌ای تلاش کنیم که شاید خودمان، ثمرهٔ آن را نبینیم؟هیچ نسلی، مالک آینده نیست. ما، آینده را از نسل قبل به ارث می‌بریم. کمی آن را بهتر یا بدتر می‌کنیم. و بعد به نسل بعد می‌سپاریم. به همین دلیل، آیندهٔ مشترک، یک تصویر ثابت نیست. هر نسل، باید دوباره دربارهٔ آن گفت‌وگو کند.